12.12.2025 
Czy wiesz, że ponad 60% Polaków ma podwyższony poziom cholesterolu, często nawet o tym nie wiedząc? Cholesterol, nazywany "cichym zabójcą", może przez lata nie dawać żadnych objawów, po cichu prowadząc do poważnych chorób sercowo-naczyniowych, takich jak miażdżyca, zawał serca czy udar mózgu.
W tym kompleksowym przewodniku na rok 2026 dowiesz się wszystkiego, co musisz wiedzieć o cholesterolu. Omawiamy najnowsze, zaostrzone normy (w tym nowe limity trójglicerydów <100 mg/dl!), wyjaśniamy różnice między "dobrym" a "złym" cholesterolem oraz przedstawiamy skuteczne sposoby na jego obniżenie – zarówno dietą, jak i stylem życia. To Twoje kompendium wiedzy o zdrowym sercu.
Cholesterol to organiczny związek chemiczny z grupy lipidów (tłuszczów), który – wbrew powszechnej opinii – jest niezbędny do życia. Pełni w naszym organizmie kluczowe funkcje, bez których nie moglibyśmy funkcjonować.
Rola cholesterolu w organizmie:
Skąd się bierze cholesterol? Większość (ok. 70-80%) jest produkowana przez naszą własną wątrobę (cholesterol endogenny). Pozostała część (20-30%) jest dostarczana wraz z pożywieniem (cholesterol egzogenny), głównie z produktów pochodzenia zwierzęcego. Problem pojawia się wtedy, gdy równowaga ta zostaje zachwiana, a poziom cholesterolu we krwi przekracza bezpieczne normy.
Sam cholesterol nie rozpuszcza się we krwi, dlatego do transportu potrzebuje specjalnych nośników zwanych lipoproteinami. To właśnie one dzielą się na frakcje, o których często słyszymy.
LDL (Low Density Lipoproteins) to lipoproteiny o niskiej gęstości. Ich zadaniem jest transport cholesterolu z wątroby do komórek ciała. Dlaczego nazywamy go "złym"? Ponieważ jego nadmiar może odkładać się w ścianach tętnic, tworząc blaszki miażdżycowe. Te z czasem zwężają naczynia krwionośne, utrudniając przepływ krwi i zwiększając ryzyko zawału.
HDL (High Density Lipoproteins) to lipoproteiny o wysokiej gęstości. Działają jak "śmieciarki" – zbierają nadmiar cholesterolu z tkanek i naczyń krwionośnych, a następnie transportują go z powrotem do wątroby, gdzie jest metabolizowany. Wysoki poziom HDL działa ochronnie na układ krążenia.
Trójglicerydy to inna forma tłuszczów we krwi, służąca głównie jako źródło energii. Ich wysoki poziom często towarzyszy wysokiemu LDL i niskiemu HDL, znacząco zwiększając ryzyko chorób serca, a także zapalenia trzustki.
⚠️ WAŻNE: W kwietniu 2024 roku Polskie Towarzystwo Lipidologiczne zaktualizowało wytyczne, zaostrzając niektóre normy, szczególnie dla trójglicerydów. Pamiętaj, że normy LDL są indywidualne i zależą od Twojego ryzyka sercowo-naczyniowego.
| Parametr | Norma ogólna | Uwagi |
|---|---|---|
| Cholesterol całkowity (TC) | < 190 mg/dl (5 mmol/l) | Wartość orientacyjna |
| Cholesterol HDL (Dobry) | > 40 mg/dl (mężczyźni) > 50 mg/dl (kobiety) |
Im więcej, tym lepiej |
| Trójglicerydy (TG) | < 100 mg/dl (na czczo) | ⚠️ Nowa, zaostrzona norma! |
Norma dla LDL nie jest taka sama dla wszystkich. Zależy od Twojego ryzyka sercowo-naczyniowego (ocenianego np. skalą SCORE2, obecnością cukrzycy czy chorób nerek).
| Kategoria ryzyka | Docelowy poziom LDL |
|---|---|
| Niskie ryzyko | < 115 mg/dl (3,0 mmol/l) |
| Umiarkowane ryzyko | < 100 mg/dl (2,6 mmol/l) |
| Duże ryzyko | < 70 mg/dl (1,8 mmol/l) |
| Bardzo duże ryzyko | < 55 mg/dl (1,4 mmol/l) |
| Ekstremalne ryzyko | < 40 mg/dl (1,0 mmol/l) |
???? Zawsze konsultuj wyniki z lekarzem! Jeśli masz cukrzycę, nadciśnienie lub palisz papierosy, Twoja "norma" LDL jest znacznie niższa niż dla osoby zdrowej.
Dlaczego cholesterol rośnie? Najczęściej to kombinacja czynników genetycznych i stylu życia.
Niestety, wysoki cholesterol nie boli. Możesz mieć "zatkane" tętnice i czuć się świetnie. Objawy pojawiają się dopiero, gdy dojdzie do powikłań, takich jak choroba wieńcowa. Czasami na skórze (powieki, ścięgna) pojawiają się żółte zgrubienia zwane kępkami żółtymi (ksantomasy), ale to rzadki objaw.
Zmiana diety to najskuteczniejszy naturalny sposób na walkę z cholesterolem. Możesz obniżyć LDL o 10-20% samą dietą!
Utrzymanie diety niskocholesterolowej wymaga planowania i wiedzy. Jeśli brakuje Ci czasu na gotowanie, z pomocą przychodzi catering dietetyczny Food Harmony.
Nasza dieta Fit Harmony to zbilansowane posiłki bogate w błonnik, zdrowe tłuszcze i warzywa, przygotowywane bez smażenia. Dla osób chcących zadbać o serce, idealna będzie również dieta wegetariańska z rybami.
Jeśli mimo zmiany stylu życia cholesterol pozostaje wysoki lub Twoje ryzyko sercowo-naczyniowe jest duże, lekarz może zalecić leki.
Poziom LDL powyżej 190 mg/dl jest uważany za bardzo wysoki i zazwyczaj wymaga leczenia. Jednak dla osób po zawale nawet 70 mg/dl może być za dużo.
Tak, ale z umiarem. Cholesterol w żółtku ma mniejszy wpływ na poziom we krwi niż tłuszcze nasycone. 3-4 jajka tygodniowo są zazwyczaj bezpieczne.
Pierwsze efekty widać już po 4-6 tygodniach zdrowego odżywiania. Pełna stabilizacja następuje po około 3 miesiącach.
Kawa niefiltrowana (parzona "po turecku", espresso bez filtra) zawiera substancje, które mogą lekko podnosić cholesterol. Kawa filtrowana jest bezpieczna.
Twoje serce zasługuje na to, co najlepsze. Profesjonalnie zbilansowana dieta to pierwszy krok do zdrowia. Nie martw się zakupami i liczeniem kalorii – zaufaj ekspertom.
Zamów dietę pudełkową Fit Harmony i ciesz się smakiem zdrowia każdego dnia. Twoje wyniki badań Ci podziękują!
artykuł przygotowała
Dietetyk i współtwórca Food Harmony Catering
Źródła:
[1] Polskie Towarzystwo Lipidologiczne – Wytyczne 2024
[2] ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias
[3] Medycyna Praktyczna – Hipercholesterolemia
Dostarczamy posiłki m.in do tych miast:
